• امروز : چهارشنبه - ۶ مرداد - ۱۴۰۰
  • برابر با : 19 - ذو الحجة - 1442
  • برابر با : Wednesday - 28 July - 2021
1
هدف‌گذاری ستاد احیای دریاچه ارومیه پایه علمی ندارد

عامل خشک شدن دریاچه ارومیه تغییرات اقلیمی است

  • کد خبر : 28875
  • 24 تیر 1400 - 13:43
عامل خشک شدن دریاچه ارومیه تغییرات اقلیمی است
در یک ارزیابی کلی می‌ توان گفت که هدف ‌گذاری ستاد احیا بلندپروازانه و در برخی از موارد بدون پایه ‌های علمی دقیق بوده است.

جمسا: یکی از مسائلی که در سالیان اخیر در سطح کانون های اجتماعی، محافل علمی و رسانه ­ها طرح گردیده، مبحث احیای دریاچه ارومیه و اقدامات صورت گرفته توسط دولت تدبیر و امید در این حوزه است. فارغ از هر گونه پیش داوری، در مواجهه با  این موضوع با دو رویکرد نمایشی-ژورنالیستی و علمی- تخصصی روبرو می شویم. در رویکرد نخست به مانند بسیاری از اقدامات دولت مستقر، شاهد فضاسازی با محوریت چندین چهره جذاب و بعضا(۱) ساکن اروپا و آمریکا هستیم. سپس موضوع داغ شده و به یک ستون ثابت در تبیین مواضع و شعارهای تشکیلاتی تبدیل می شود. یک ستاد ملی برای احیا ایجاد می شود و هرگز کوچکترین مدرکی که ثابت کند صرف میلیاردها تومان اعتبار از بودجه عمومی کشور چه ثمره اثبات پذیر علمی داشته است، منتشر نمی شود.

البته هدایت کنندگان این جریان به درستی باور داشتند که مسئله ای که با تبلیغات و کار رسانه ای و ژورنالیستی تولید و بزرگ شود با همین رویه هم حل شده و حل کنندگان آن قهرمان می­‌شوند! بنابراین پروژه‌ها یکی پس از دیگری برای احیا کلید خوردند و از کانالهای مختلف پول به ستاد احیا تزریق شد.

تصمیمات عجیب و غریب و نسنجیده در مورد مدیریت منابع و کشاورزی استان های غربی تا جایی پیش رفت که یکی از نمایندگان مجلس، نام ستاد مرگ آذربایجان را بر ستاد احیای دریاچه ارومیه گذاشت.(۲) آثار و پیامدهای این اقدامات تاثیرات منفی اجتماعی و اقتصادی در منطقه داشته است.

بعد از گذشت چند سال مدافعان طرح نیز به عدم توفیق آن معترفند و بعضی موفقیت آن را منوط به ادامه آن تا ۱۴۵۰ می دانند.در همین رابطه مرکز بررسی های استراتژیک ریاست جمهوری در سال ۱۳۹۸ برنامه ستاد احیای را بررسی و ارزیابی نموده و در وب سایت جامعه اندیشکده ها (۳)منتشر شده که در بخشی از آن آمده: “در یک ارزیابی کلی می‌ توان گفت که هدف ‌گذاری ستاد احیا بلندپروازانه و در برخی از موارد بدون پایه ‌های علمی دقیق بوده است. کاهش ۴۰ درصدی مصرف آب در بخش کشاورزی، اصلی‌ ترین راهبرد ستاد بوده و موفقیت برنامه تدوین ‌شده احیای دریاچه، منوط به نتیجه ‌بخشی آن است. عملکرد این ستاد در خصوص کاهش مصرف آب نیز با شکست مواجه شده است. ” و در ادامه شواهدی بر ادعای خود بیان نموده است. این در حالی است که حسن روحانی در دی ماه ۱۳۹۹ قول برگزاری جشن احیای دریاچه ارومیه در سال بعد(۴) را داده و استاندار آذربایجان غربی احیا دریاچه ارومیه را نگین دستاورد های دولت می‌داند(۵).

البته شباهت نتایج این دستاورد به سایر دستاوردهای خیالی دولت تدبیر و امید من جمله برجام، توسعه نیروگاه های تولید برق، قیمت مرغ، تامین نهاده های دامی، کنترل تورم،  مدیریت بورس و … غیر قابل انکار است؛ تقریبا”هیچ” و شاید این  روزها  بهتر باشد گفته شود تقریبا هیچ به اضافه اتوبوس واژگونه بی تدبیری!!

این تراژدی تمام نشده و دولت در روزهای آخر خود تلاش می­کند تا با ایجاد یک موج رسانه ای میوه درختی که ۸ سال قبل در تبلیغات انتخابات توسط کارشناسان خارج نشین کاشته شده را بچیند. در این راستا حضور یک یا دو خبرنگار کافی نیست و بایستی یک اتوبوس خبرنگار را برای پوشش موفقیت خیالی دولت به محل رویداد اعزام شوند اما متاسفانه طی حادثه ای، دو تن از خبرنگارانی که سوار بر اتوبوس بی­تدبیری دولت بودند جان خود را ازدست داده و ۲۱ نفر دیگر نیز زخمی می شوند.

زنجان/جلسه مشترک ریاست، نایب رئیس و عضو عمران هیئت مدیره با کمیسیون تخصصی عمران
بیشتر...

واکنش اعضای دولت به ویژه رئیس سازمان محیط زیست (۶) همان واکنش همیشگی دولت بود که دیگر در این سالها به آن عادت داریم. مرگ انسان ها، در نگاهشان چندان به چشم نمی آید و طبیعی به نظر می رسد.  وزیر وقت راه و شهرسازی در پی حادثه قطار تبریز مشهد در سال ۱۳۹۵ به خوبی رویکرد و نگاه جریان سیاسی خود را نسبت مسئولیت پذیری در حوادث و ارزش برای جان انسان های بی گناه بیان کرده بود.

رویکرد دوم رویکردی منطقی، تخصصی و مبتنی بر داده ها، مطالعات و یافته های علمی است. رویکردی که به اندازه اقدامات رسانه ای و تبلیغاتی نمی توانست تنور تبلیغات انتخاباتی را گرم کند و توجیه مناسبی جهت اخذ بودجه های کلان ستاد احیا باشد. از اواخر دهه ۸۰ مقالات و مستنداتی مطرح شد که نشان می­داد برخلاف ادعای برخی، عامل اصلی تغییرات دریاچه فعالیت های انسانی نبوده و بیشترین سهم تاثیر مربوط به تغییرات اقلیم است.

از جمله این پژوهشگران مهسافر و همکاران( ۱۳۸۹)(۷) ، مرکز پژوهشهای مجلس (۱۳۹۰)(۸) حسنی مهمویی و همکاران(۱۳۹۰)(۹)، دلاور و همکاران(۱۳۹۳)(۱۰) و حنیفه پور و همکاران (۱۳۹۶)(۱۱) می باشند که نتایج کار علمی آنها به راحتی در دسترس عموم قرار دارد.  در اواخر سال ۱۳۹۹ جمعی از پژوهشگران دانشگاه تهران مقاله ای را در مجله معتبر Journal of Great Lakes Research  به چاپ رسانده اند(۱۲) که واقعیتی تلخ را اثبات می نماید.

در این مقاله با عنوان ” روایت موفقیت در احیای دریاچه ارومیه: روند طبیعی یا ترمیم برنامه ریزی شده؟” سه دهه تغییرات بارش، سطح آب و گسترش سطح در چهار محدوده( طی سالهای ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۰) بررسی، تجزیه و تحلیل و مورد مقایسه قرار گرفته است. این چهار محدوده که به لحاظ اقلیمی دارای شباهت هایی هستند، عبارتند از: حوضه دریاچه ارومیه در ایران، دریاچه وان در ترکیه و دریاچه های موصل و تارتار در عراق.  این بررسی ها بیانگر وجود همبستگی معنی داری میان داده های مربوط به سالهای مشابه در هر چهار محدوده دارد. به عبارت دیگر کاهش و افزایش متغیرهای مذکور در هر زمان در هر چهار نقطه یکسان بوده است. نتایج این تحقیقات به طور جدی اثبات می کند که تغییرات طبیعی  فاکتور اصلی  بهبود وضعیت دریاچه ارومیه در برهه ای از زمان بوده است. روش مدیریتی اتخاذ شده و اقداماتی که در این راستا انجام شده نمی تواند منجر به یک ترمیم پایدار شود. اگر چه برداشتن گام های مثبتی به سمت کاهش مصرف آب در کشاورزی (مانند بهبود کارایی آبیاری ، تغییر الگوی کشت و جلوگیری از بهره برداری بیش از حد منابع آب سطحی و زیرزمینی) بدون شک می تواند بیشتر از قبل به احیای دریاچه ارومیه کمک نماید.”

بالا بودن حجم داده های استفاده شده در مقالات مذکور و نتایج بررسی همبستگی و دقت تجزیه تحلیل آنها اثبات کننده این حقیقت تلخ است که ۴۰۰۰ میلیارد تومانی( تجریشی-ایرنا(۱۳)) یا ۱۱۰۰۰ میلیارد تومان(جوان آنلاین(۱۴)) هزینه از بودجه بیت المال تأثیر قابل توجهی در بهبود نسبی وضعیت این دریاچه نداشته است چرا که این بهبود در دریاچه های عراق و ترکیه نیز بدون صرف هزینه رخ داده است و اصلا عامل اصلی تغییرات طبیعی و اقلیمی بوده است و این ستاد نمایشی احیا عملا باعث تغییر معناداری در وضعیت دریاچه نشده است.

به نظر می رسد ضروری است نهادهای نظارتی به موضوع ستاد احیا و اعتبارات هزینه شده در آن، همچنین افراد ذی مدخل و پروژه های تعریف شده در آن ورود نموده و با توجه به ابهامات جدی موجود از سوی یک مرکز علمی و تحقیقاتی، اثربخشی طرح ها و پروژه های ستاد مورد بررسی قرار بگیرد.

گزارش مشروح سفر استانی مهندس خرم به زنجان
بیشتر...

در پایان باید به یاد آورد که این مثال نمونه ای تلخ و البته درس آموز از شروع یک طرح کلان ملی بدون پشتوانه علمی و مطالعات جامع و دقیق و بسنده کردن به نمایش تبلیغاتی-رسانه‌ای  برخی کارشناس نماها است.

کسانی که روزی منافع خود را در فعالیت ستاد می‌­دیدند و از موافقین سرسخت طرح های آن بودند و امروز کیلومترها دورتر از مرزهای جمهوری اسلامی در موضع انتقاد نشسته و بدون اثر بودن بودن اقدامات ستاد احیا را فریاد می زنند. بدون شک برای این گروه منافع ملی چه زیست محیطی و چه اقتصادی و چه در سایر عرصه ها ارزشی نداشته و ندارد و این تغییر موضع آشکار آنها خود سندی بر پوشالی بودن وجهه علمی و کارشناسی است که با کمک دولت های غربی و با اهداف خاص برای خود دست و پا کرده اند.

آنها که دست از دانشگاه های داخل و خیل عظیم جوانان متخصص و دانشمند کشیدند و چشم طمع به مهره های امپریال کالج(کالج سلطنتی لندن) دوخته و دانشمندسازی دروغین می کردند، امروز باید پاسخ بسیاری از طرح های سودمند بر زمین مانده و بسیاری از طرح های اجرا شده بی ثمر را بدهند و به نظام و مردم نه صرفا بابت نوع نشستن در مقابل خبرنگاران، که بابت ناکارآمدی، نادانی و شاید خیانت در هدر دادن بیت المال و به کارگیری مهره های بی ثمر و پوشالی به عنوان دانشمند پاسخگو باشند.  مشخص نیست آیا آنها توان پرداخت تاوان چندهزار میلیاردی چنین سومدیریت هایی به بیت المال را خواهند داشت یا خیر؟

یادداشت از دکتر محمد همت، عضو هیئت علمی دانشگاه امام حسین(ع)

منابع

۱- روزنامه جام جم پنج‌شنبه ۱۶ بهمن ۱۳۹۳، شماره ۱۸۸

۲-خبرگزاری خانه ملت ۱۵/۰۷/۱۳۹۹ “ستاد احیای دریاچه ارومیه ستاد مرگ آذربایجان است”

۳-وبسایت جامعه اندیشکده ها به نقل از مرکز بررسی های استراتژیک ریاست جمهوری۱۴ مرداد  ۱۳۹۹ https://iranthinktanks.com/evaluation-of-urmia-lake-resuscitation

۴- خبرگزاری مهر ۱۱دی۱۳۹۹ کد خبر ۵۱۰۹۳۴۵

۵- وبسایت فرمانداری ارومیه و خبرگذاری برنا ۱۳/۰۶/۱۳۹۹ کدخبر: ۱۰۵۳۰۲۲

۶-خبرگزاری دانشجویان ایران( ایسنا) ۰۷/۰۴/۱۴۰۰ کد خبر: ۱۴۰۰۰۴۰۷۰۴۴۱۲

۷-حمید مهسافر، رضا مکنون و بهرام ثقفیان ۱۳۸۹، اثرات تغییر اقلیم بر بیلان آبی دریاچه ارومیه، تحقیقات منابع آب ایران. سال هفتم شماره ۱ زمستان و بهار۹۰ -۱۳۸۹

۸-مرکز پژوهش های مجلس۱۳۹۰، اظهار نظر کارشناسی درباره: طرح انتقال آب برای نجات دریاچه ارومیه از خشک شدن، دوره هشتم، سال چهارم

۹-بهروز حسنی مهمویی، محمد، همایون فتح اله زاده، مهرداد مسیبی۱۳۹۰، نقش تغییرات آب و هوایی و اقلیمی در کاهش تراز سطح آب دریاچه ارومیه، همایش ملی تغییر اقلیم و تاثیر آن بر کشاورزی و محیط زیست کد COI مقاله: NCCCIAE01_109

۱۰-مجید دلاور، ام السلمه بابایی و ابراهیم فتاحی،۱۳۹۳ بررسی اثرات تغییر اقلیم بر نوسانات تراز آب دریاچه ارومیه، نشریه پژوهشهای اقلیم­شناسی، سال پنجم، شماره نوزدهم و بیستم، پاییز و زمستان

۱۱-مهین حنیفه پور ، مهسا عبدالشاه نژاد ، لیلا بیابانی ، حسن خسروی ۱۳۹۶، روند تغییرات اقلیمی حوزه آبریز دریاچه ارومیه با استفاده از آزمون من- کندال، چهارمین کنفرانس بین المللی برنامه ریزی و مدیریت محیط زیست –

۱۲- Nikraftar, Z., Parizi, E., Hosseini, S. M., & Ataie-Ashtiani, B. (2021). Lake Urmia restoration success story: A natural trend or a planned remedy?. Journal of Great Lakes Research

۱۳- خبرگزاری جمهوری اسلامی(ایرنا) ۱۴/۰۲/۱۳۹۹ کد خبر ۸۳۷۷۳۸۱۳

۱۴- جوان آنلاین ۲۳/۰۶/۱۳۹۹ کد خبر: ۱۰۱۹۱۳۱

لینک کوتاه : https://jamsa.ir/?p=28875
  • نویسنده : جامعه مهندسان ساختمان ایران
  • ارسال توسط :
  • منبع : خبرگزاری فارس
  • 19 بازدید
  • بدون دیدگاه

ثبت دیدگاه

مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : 0
قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.